Τα “απόκρυφα” μηνύματα του Ιησού

Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΑΒΓΑΡΟΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ
Τ’ όνομα Άβγαρος ανήκει στη βασιλική οικογένεια της Έδεσσα, πόλης της Παλαιστίνης. Σύμφωνα με την παράδοση, ο βασιλιάς Άβγαρος ο Ε΄ ή ο Ζ΄, που έζησε την εποχή του Αυγούστου ή του Τιβέριου, έστειλε μια επιστολή στον Ιησού, για να πάει στην Έδεσσα, ώστε να τον θεραπεύσει τον ίδιο από μια βαριά αρρώστια που τον ταλαιπωρούσε. Λέγεται μάλιστα, πως ο Ιησούς του απάντησε.
Πηγή για τις δύο αυτές επιστολές είναι ο σημαντικός Πατέρας της Εκκλησίας, Ευσέβιος Καισαρείας, ο οποίος γεννήθηκε γύρω στο 280 μ.Χ. και ήταν σύγχρονος του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου. Στο έργο του “Εκκλησιαστική Ιστορία”, αφού πρώτα διερευνά το πρόβλημα για το ποιοι απάρτιζαν τον κύκλο των εβδομήντα μαθητών του Χριστού, μνημονεύει την επιστολή του Τοπάρχη Άβγαρου της Έδεσσας προς τον Ιησού και τη σχετική απάντηση που έλαβε.
Αντίγραφα των επιστολών αυτών, στη συριακή γλώσσα, φυλάγονταν, όπως υποστηρίζει ο Ευσέβιος, στο αρχειοφυλάκιο της πόλης της Έδεσσας μέχρι της εποχής του. Η γλώσσα στην οποία γράφτηκαν οι επιστολές, κατά πάσα πιθανότητα, είναι η επίσημη Εβραϊκή.
Δεν είμαστε σε θέση να αποδεχτούμε ή να απορρίψουμε τις δύο αυτές επιστολές, και ιδιαίτερα την επιστολή που έστειλε ο Ιησούς, ως γνήσιες ή μη. Πάντως από πουθενά δεν προκύπτει πως ο Ιησούς συνήθιζε να στέλνει επιστολές, αφού όπως είναι η υπάρχουσα εκδοχή έως σήμερα, ο Χριστός δεν άφησε κανένα γραπτό.
Παρακάτω παραθέτουμε τις δύο επιστολές, χωρίς σχόλια. Η αποδοχή ή όχι των επιστολών, ανήκει καθαρά στην ελευθερία κάθε ανθρώπου:
Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΑΒΓΑΡΟΥ
“Ο Άβγαρος του Ουχάμα, τοπάρχης, προς τον Ιησού, τον αγαθό Σωτήρα, που εμφανίστηκε στην Ιερουσαλήμ, Χαίρε.
Άκουσα σχετικά με σένα και με τις θεραπείες σου, πως πραγματοποιούνται δίχως φάρμακα και βότανα. Όπως λένε, κάνεις τυφλούς να βλέπουν, χωλούς να περπατούν, καθαρίζεις λεπρούς, βγάζεις ακάθαρτα πνεύματα και δαίμονες, θεραπεύεις όσους βασανίζονται από ανίατες αρρώστιες, ανασταίνεις νεκρούς. Έχοντας λοιπόν ακούσει όλα αυτά για σένα, σκέφτηκα ότι ένα από τα δύο συμβαίνει: ή είσαι εσύ ο ίδιος Θεός που κατέβηκες από του ουρανό και πράττεις αυτά ή είσαι ο υιός του Θεού. Γι’ αυτό λοιπόν σου έγραψα, για να σε παρακαλέσω να ‘ρθεις σε μένα και να θεραπεύσεις το βάσανο που έχω. Άκουσα άλλωστε ότι οι Ιουδαίοι αγανακτούν εναντίον σου και θέλουν να σε κατηγορήσουν. Έχω μια πολύ μικρή, αλλά σεμνή πόλη, που είναι αρκετή και για τους δυο μας”.
Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ, ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΝ ΑΒΓΑΡΟ
“Μακάριος είσαι, γιατί πίστεψες σε μένα χωρίς να με έχεις δει. Γιατί έχει γραφτεί για μένα ότι «όσοι μ’ έχουν δει δε θα πιστέψουν σε μένα» και «ώστε εκείνοι που δε θα μ’ έχουν δει, αυτοί να πιστέψουν και θα ζήσουν». Όσον αφορά αυτά που γράφεις, το να ‘ρθω κοντά σου δηλαδή, πρέπει να ολοκληρώσω όλα εκείνα για τα οποία έχω σταλεί εδώ και μετά την ολοκλήρωση να αναληφθώ προς Εκείνον που μ’ έστειλε. Και αφού αναληφθώ, θα σου στείλω κάποιον από τους μαθητές μου για να σε θεραπεύσει και να δώσει ζωή σ’ εσένα και στους δικούς σου”.
Σχόλιο του Ευσέβιου Καισαρείας: Μετά την Ανάληψη του Κυρίου, ο Θωμάς απέστειλε στον Άβγαρο το Θαδδαίο, έναν από τους εβδομήντα μαθητές, ο οποίος και θεράπευσε αυτόν, όπως και επίσης το γιο του και πολλούς ακόμη πολίτες της Έδεσσας.
ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΟΥ ΘΩΜΑ
Το ευαγγέλιο αυτό, που δεν ανήκει στον Κανόνα της Εκκλησίας, αποτελεί μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συλλογή από 114 ρήσεις, προφητείες, παροιμίες και παραβολές του Ιησού. Αποδίδεται στο Θωμά τον Δίδυμο, μαθητή και Απόστολο του Χριστού.
Μερικά λόγια του ευαγγελίου του Θωμά, είναι πανόμοια με αυτά των τριών συνοπτικών και αυτό του Ιωάννη. Άλλα πάλι έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, κυρίως στο νόημα, ενώ κάποια άλλα είναι εντελώς πρωτότυπα και δεν τα συναντούμε πουθενά στην Καινή Διαθήκη. Τα πρωτότυπα αυτά λόγια, κυρίως, έκαναν τους ειδικούς μελετητές της Κ.Δ. να εντάξουν το παρόν ευαγγέλιο στην παράδοση των Γνωστικών Χριστιανών, που παρέμενε ισχυρή, τουλάχιστον μέχρι τον 5ο αιώνα.
Το ευαγγέλιο του Θωμά είναι γραμμένο στη Σαχιδική Κοπτική, που περιέχει ορισμένα ελληνικά στοιχεία, όπως οι λέξεις ανάγκη, ανάπαυση, αρχή, γαρ, εικών, επιθυμείν, καρπός, κόσμος, μαθητής, μακάριος, μοναχός, πνεύμα, πτώμα, σώμα, ψυχή και πολλές άλλες. Το χειρόγραφο, που οι ειδικοί τοποθετούν στον 4ο μ.Χ. αιώνα, ανακαλύφθηκε το 1945 κοντά στο χωριό Ναγκ Χαμμάντι (το αρχαίο Γενοβόσκιον) στην Άνω Αίγυπτο. Είναι ένας από 13 τόμους παπύρων, που τώρα βρίσκονται στο Κοπτικό Μουσείο του Καΐρου. Δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά από τον Δρα Παχόρ Λαμπίμπ (Coptic Gnostic Papyri in the Coptic Museum At Old Cairo, Vol. 1, 1956) . Αργότερα ακολούθησαν πολλές άλλες δημοσιεύσεις, εκδόσεις, μεταφράσεις και μελέτες στην Αγγλία, Γαλλία και αλλού.
Είναι αξιοσημείωτο ότι το 1897, στην περιοχή της αρχαίας πόλης Οξύρρυγχος, -που βρέθηκαν τα σημαντικά χειρόγραφα Ελλήνων συγγραφέων, όπως αναφέραμε σε προηγούμενο τεύχος- κάπου 180 χλμ. νότια του Καΐρου, ανακαλύφθηκε ένας πάπυρος με 7 λόγια του Ιησού στα Ελληνικά. Από την ίδια περιοχή, το 1903, ήρθαν στο φως δύο ακόμα κομμάτια παπύρων με συνολικά 12 λόγια, όχι πολύ ευανάγνωστα. Αυτοί οι πάπυροι, που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο, τοποθετούνται στον 3ο μ.Χ. αιώνα. Όλα αυτά τα λόγια, σχεδόν κατά λέξη, βρίσκονται ανάμεσα στα 114 του Θωμά.
Το πρωτότυπο κείμενο του Θ έχει ορισμένα κενά που δεν μπορούν να συμπληρωθούν.   Σε τέτοιες περιπτώσεις η δυσκολία έγκειται λιγότερο στη σύνταξη του πρωτότυπου και περισσότερο στην απουσία αντίστοιχων σκέψεων και διατυπώσεων στην ΚΔ, καθώς και στα δόγματα της Εκκλησίας, τόσο της Ανατολικής όσο και της Δυτικής.
Στα περισσότερα λόγια ο αναγνώστης θα αναγνωρίσει αμέσως τις αντιστοιχίες τους στη Βίβλο. Υπάρχουν οι παραβολές του σπορέα, του δείπνου και των καλεσμένων, του αμπελώνα και του φόνου του γιου του ιδιοκτήτη, καθώς και οι παρομοιώσεις για τη Βασιλεία, όπως ο κόκκος σιναπιού, ο καλός σπόρος και τα ζιζάνια, ο έμπορος και το μαργαριτάρι κ.λ.π. Υπάρχουν, επιπλέον, πάμπολλες φράσεις και προτάσεις ολόκληρες που έχουν στενότατη συγγένεια με ανάλογες διατυπώσεις και σκέψεις στην ΚΔ.
Αν και οι δυτικοί θεολόγοι θεωρούν το ευαγγέλιο του Θωμά σαν αιρετικό, εντούτοις αυτό είναι διαποτισμένο από την ιδέα της επιστροφής στην Ενότητα και την Αυτογνωσία, κάτι που ζητούσε συνεχώς ο Ιησούς, αλλά και πολύ και σπουδαίοι Πατέρες της Εκκλησίας. Επιπλέον, το ευαγγέλιο του Θωμά, παρέχει έναν ακόμα συνδετικό κρίκο μεταξύ του αρχαίου ελληνικού πνεύματος (το Δελφικό «Γνώθι Σαυτόν») και της Χριστιανικής Διδασκαλίας, αποδεικνύοντας για μια ακόμα φορά πως η ιδέα των λόγων του Ιησού είναι η φυσική συνέχεια της Αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας.
Παρακάτω αναφέρουμε ενδεικτικά, κάποιες από τις φράσεις που υπάρχουν στο ευαγγέλιο του Θωμά, δίχως τα σχόλια του αρθρογράφου:
11. “Ο ουρανός αυτός θα παρέλθει και ο ουρανός πάνω απ’ αυτόν επίσης. Οι νεκροί δεν ζωντανεύουν και οι ζωντανοί δεν πεθαίνουν. Τις ημέρες που τρώγατε τα πεθαμένα, τους δίνατε ζωή. Όταν έρθετε να μείνετε στο φως, τι θα κάνετε; Κάποτε όλοι ήσασταν ένα και γίνατε δύο. Τώρα όμως που έχετε γίνει δύο, τι θα πράξετε;”
13. “[...] Ο Ιησούς πήρε το Θωμά παράμερα και του είπε τρεις λέξεις. Όταν ο Θωμάς γύρισε στους συντρόφους του, τον ρώτησαν: «Τι σου είπε ο Ιησούς;» Ο Θωμάς απάντησε: «Αν σας πω μία από τις λέξεις που μου είπε, θα πάρετε πέτρες να μου ρίξετε. Φωτιά θα ξεπηδήσει από τις πέτρες και θα σας κάψει ολοκληρωτικά»”.
29. “Αν η σάρκα απέκτησε υπόσταση εξαιτίας του πνεύματος, τούτο είναι θαύμα. Αν όμως το πνεύμα απέκτησε υπόσταση εξαιτίας του σώματος, τούτο είναι θαύμα θαυμάτων. Εγώ στ’ αλήθεια θαυμάζω που αυτός ο μεγάλος πλούτος έχει κατοικήσει μέσα σε τέτοια φτώχεια”.
48. “Αν στο ίδιο σπίτι δύο έχουν ειρήνη μεταξύ τους, θα πουν στο βουνό, «μετακινήσου» κι αυτό θα μετακινηθεί”.
50. “Είπε ο Ιησούς: «Αν σας ρωτήσουν, από πού ήρθατε, απαντήστε πως ήρθαμε από το Φως, από το μέρους όπου το Φως γεννιέται μόνο του κι εκδηλώθηκε μέσα από την εικόνα σας. Κι αν σας ρωτήσουν ποιο είναι το σημείο του Πατέρα σας μέσα σας, εσείς απαντήστε, πως είναι η κίνηση και η ανάπαυση»”.
52. “Είπαν οι μαθητές: «Είκοσι τέσσερις προφήτες του Ισραήλ μίλησαν για Σένα». Αποκρίθηκε τότε ο Ιησούς: «Παραγνωρίζετε τον Ζωντανό που είναι μπροστά σας και μιλάτε μόνο για τους πεθαμένους»”.
53. “Οι μαθητές ρώτησαν τον Ιησού: «Ωφελεί η περιτομή ή όχι;». Εκείνος απάντησε: «Αν ωφελούσε, η μητέρα θα γεννούσε τα παιδιά του άνδρα της ήδη περιτμημένα. [...]“
56. “Όποιος γνώρισε τον κόσμο βρήκε ένα πτώμα. Εκείνος που βρήκε ένα πτώμα, είναι ανώτερος από τον κόσμο”.
67. “Όποιος πιστεύει ότι το Όλον δεν αρκεί, είναι ο ίδιος ελλιπής”.
70. “Όταν γεννηθεί μέσα σας εκείνο που ήδη έχετε στον εαυτό σας, εκείνο θα σας σώσει. Αν δεν κατέχετε εκείνο που είναι μέσα, τότε αυτό θα σας θανατώσει”.
77. “Είπε ο Ιησούς: «Εγώ είμαι το Φως υπεράνω των πάντων. Εγώ είμαι το Παν. Το Παν προήλθε από μένα και το Παν έρχεται σε μένα. Σκίστε ένα ξύλο: εκεί βρίσκομαι Εγώ. Σηκώστε μια πέτρα: εκεί θα βρείτε Εμένα»”.
82. “Όποιος είναι κοντά Μου, είναι κοντά στη φωτιά”.
84. “Όταν βλέπετε το ομοίωμά σας να χαίρεστε. Όταν όμως δείτε την εικόνα σας, που έγινε ύπαρξη πριν από σας και που ούτε καταλύεται, ούτε φανερώνεται, πόσο θ’ αντέξετε;”
101. “Όποιος δε μισεί τον πατέρα και τη μητέρα του με τον τρόπο Μου, δε θα μπορέσει να γίνει μαθητής μου. Όποιος πάλι δεν αγαπήσει τον πατέρα και τη μητέρα του με τον τρόπο Μου, δε θα μπορέσει να γίνει μαθητής Μου. Γιατί η γήινη μητέρα Μου, μου έδωσε πλάνες, αλλά η αληθινή μητέρα μού έδωσε τη Ζωή”.
112. “Αλίμονο στη σάρκα που κρέμεται πάνω από την ψυχή. Αλίμονο στην ψυχή που εξαρτάται από τη σάρκα”